Hoogtepunten in deze marktupdate

De winterpremie is terug: rust slaat snel om in risicopremie.
Geopolitieke schok rond Iran zet energiestromen en prijzen op scherp.
Straat van Hormuz duikt op als kwetsbaar knelpunt voor LNG en olie.
Gas trekt plots weer hard aan en stuurt het hele energiecomplex.
Stroommarkt laat weer “schaarstemomenten” zien met extreme pieken.
CO₂ beweegt juist tegen de energieprijzen in, opvallende tegenreactie.
Onbalans keert terug naar extremen: diep negatief en fors positief.
Ook de termijnmarkt beweegt mee: risico wordt opnieuw ingeprijsd.

Algemeen

De winterpremie is terug en geopolitiek speelt opnieuw een hoofdrol.

Begin februari leek de energiemarkt nog te ontspannen. Mild weer en sterke LNG-aanvoer zorgden voor lagere gasprijzen en rust op de elektriciteitsmarkt.

Maar in de weken daarna draaide het sentiment snel. Kouder weer, lagere windproductie en aanhoudend lage gasvoorraden zorgden ervoor dat de risicopremie opnieuw in de markt werd ingeprijsd.

Daarbovenop kwam een geopolitieke schok: Amerikaanse en Israëlische aanvallen op Iran en de daaropvolgende escalatie in de regio. Als reactie dreigde Iran de Straat van Hormuz af te sluiten, een van de belangrijkste energieroutes ter wereld, waar een groot deel van de mondiale olie- en LNG-export doorheen gaat.

De combinatie van geopolitieke spanningen en fysieke risico’s in energiestromen zorgde ervoor dat energieprijzen wereldwijd sterk reageerden. De recente ontwikkelingen laten zien hoe twee trends samenkomen.

Ten eerste blijft geopolitiek een grote factor. De escalatie rond Iran laat zien hoe kwetsbaar de mondiale energieketen is voor verstoringen in belangrijke transportroutes.

Ten tweede wordt het elektriciteitssysteem steeds gevoeliger voor schommelingen. Meer zon en wind betekenen minder voorspelbare productie en daardoor grotere prijsvolatiliteit.

Het resultaat is een energiemarkt die steeds meer verandert in een volatiliteitsmarkt, waarin flexibiliteit en snelle marktrespons steeds belangrijker worden.

Voor de komende maanden blijven vier factoren bepalend:

de ontwikkeling van de Europese gasvoorraden
LNG-stromen richting Europa
geopolitieke ontwikkelingen in het Midden-Oosten
weersverwachtingen en hernieuwbare productie

Zolang deze factoren onzeker blijven, zal volatiliteit een structureel kenmerk van de energiemarkt zijn.

Kolen

Ook de kolenmarkt liet een sterke stijging zien. De spotprijs steeg van $101 per ton naar $131 per ton. Het Cal27-contract liep op van $104 naar $124 per ton.

De stijging hangt deels samen met hogere gasprijzen. Wanneer gas duurder wordt, verbetert de relatieve positie van kolen in de elektriciteitsproductie. Daardoor bewegen kolenprijzen vaak mee met gas- en olieprijzen.

Gas

De gasmarkt liet de sterkste beweging zien. Tussen 1 februari en 3 maart steeg de Europese spotprijs van €34/MWh naar €54/MWh. Ook de langere termijnprijzen liepen op: het Cal27-contract steeg van €27/MWh naar €37/MWh.

De recente stijging hangt samen met de geopolitieke spanningen rond Iran en de risico’s voor energie-export via de Straat van Hormuz. Omdat een aanzienlijk deel van de wereldwijde LNG-stromen via deze route loopt, reageert de Europese gasmarkt hier bijzonder sterk op.

Daarnaast blijven de Europese gasvoorraden relatief laag. Daardoor kan elke verstoring in LNG-stromen of verandering in het weer snel tot prijsstijgingen leiden. Gas blijft daarmee de dominante factor binnen het Europese energiecomplex.

Elektriciteit

De elektriciteitsmarkt volgde de gasprijzen omhoog. Het Cal27-contract steeg van €78/MWh naar €85/MWh.

Op de korte termijn was de volatiliteit echter veel groter. Op 3 maart om 17:45 uur noteerde de spotprijs €449,65/MWh. Dit laat zien hoe gevoelig de elektriciteitsmarkt blijft voor momenten van schaarste in een systeem met steeds meer weersafhankelijke productie.

Geopolitieke spanningen versterken dat effect, omdat hogere olie- en gasprijzen direct doorwerken in de kosten van elektriciteitsproductie.

CO₂

De CO₂-markt liet juist de tegenovergestelde beweging zien. Het EUA Cal27-contract daalde van €86 per ton naar €76 per ton.

De daling hangt samen met zwakkere industriële activiteit en lagere elektriciteitsvraagverwachtingen. Op korte termijn kan geopolitieke onzekerheid bovendien leiden tot verkoopdruk op financiële markten.

Op langere termijn blijft het structurele beeld echter onveranderd: het aanbod van emissierechten binnen het EU-ETS neemt de komende jaren verder af.

Balancering

Ook op de elektriciteitsbalansmarkten zagen we opnieuw extreme bewegingen.

Na een relatief rustige periode keerden de pieken terug:

negatieve prijzen tot -€600/MWh
positieve prijzen boven €2.000/MWh
pieken tot bijna €3.000/MWh

Voor het eerst sinds 5 januari werden deze niveaus weer bereikt. Dit bevestigt dat het elektriciteitssysteem steeds gevoeliger wordt voor korte termijn schommelingen in productie en vraag.

Flexibiliteitsmarkt

Tegelijkertijd liggen de capaciteitsprijzen op flexibiliteitsmarkten opvallend laag. Gemiddeld waren de capaciteitsvergoedingen als volgt:

FCR: €2,87 per MW per ISP
aFRR up (24h): €2,57
aFRR down (24h): €0,26
aFRR up (4h): €3,11
aFRR down (4h): €0,96
mFRR up (24h): €2,28
mFRR down (24h): €0,18

De combinatie van lage capaciteitsprijzen en extreme energieprijzen laat zien dat de waarde van flexibiliteit steeds meer verschuift naar de energie- en onbalansmarkten.